Een allergische reactie is een reactie op stoffen van buiten het lichaam.
Anafylactische shock
Een allergische reactie is een reactie van het afweersysteem op stoffen van buiten het lichaam die normaal niet tot een dergelijke reactie leiden. Het afweersysteem is bedoeld om elementen die niet in het lichaam horen, zoals bijvoorbeeld microben, op te ruimen. Bij een allergie wordt een reactie opgewekt tegen stoffen waarbij zo'n reactie niet hoort op te treden, zoals bijvoorbeeld voedingsstoffen en stuifmeel. De (onterechte) afweerreactie van het lichaam uit zich in klachten zoals galbulten, eczeem, astma of hooikoorts.
Allergie is een ingewikkeld probleem. Om Allergie is een ingewikkeld probleem. Om allergie goed te begrijpen is begrip nodig van de belangrijkste termen in de allergie." href="/defintie-van-allergie">allergie goed te begrijpen is begrip nodig van de belangrijkste termen in de allergie.
De meest voorkomende zijn geneesmiddelen, insectenbeten, bepaalde voedingsmiddelen en injecties met allergenen bij desensibilisatie. Anafylactische shock kan niet bij de eerste blootstelling aan een allergeen optreden.
De eerste keer dan iemand bijvoorbeeld penicilline gebruikt of door een bij wordt gestoken, ontstaat er geen anafylactische shock, maar bij een volgend contact mogelijk wel. De meeste mensen herinneren zich het eerste contact echter niet.
Een anafylactische reactie ontstaat wanneer de allergenen in de bloedsomloop terechtkomen en met IgE-antistoffen reageren. Deze reactie stimuleert cellen tot de uitscheiding van histamine en andere stoffen die een rol spelen bij de ontstekingsreactie van het afweersysteem. Als gevolg daarvan kunnen de luchtwegen zich vernauwen, waardoor een piepende ademhaling ontstaat; kunnen de bloedvaten zich verwijden, waardoor de bloeddruk daalt; en kan er vocht uit de bloedvaten lekken, waardoor zwellingen en netelroos ontstaan. Het hart kan slecht gaan functioneren, onregelmatig kloppen en te weinig bloed rondpompen. De patiënt kan uiteindelijk in shock raken.
Een anafylactoïde reactie lijkt op een anafylactische reactie, maar treedt op na de eerste injectie van bepaalde geneesmiddelen (bijvoorbeeld polymyxine, pentamidine, opioïden of een bij röntgenonderzoek gebruikte contrastvloeistof). Bij dit mechanisme spelen de IgE-antistoffen geen rol en is het dus geen allergische reactie. Aspirine en andere niet-steroïde ontstekingsremmende middelen kunnen bij sommige patiënten tot een anafylactoïde reactie leiden, vooral bij patiënten met niet-seizoensgebonden allergische rhinitis en neuspoliepen.
Wat is sensibilisatie?
Voordat iemand in staat is ergens allergisch op te reageren moet die persoon al eens eerder in contact zijn geweest met dat specifieke allergeen. Het afweersysteem heeft na dat contact (en meestal vele contacten) de mogelijkheid ontwikkeld om in het vervolg met een allergie te reageren: dit wordt allergische sensibilisatie genoemd. In feite herkent het immuunsysteem die stof als een ‘vijand’ zoals een virus of een bacterie en reageert dus onnodig met ontsteking. Voor sommige stoffen is het eenvoudiger een allergie op te bouwen dan voor andere. Niet iedereen heeft dezelfde aanleg voor het ontwikkelen van een contacteczeem. Soms kan het heel lang duren voordat een allergie ontstaat. Mensen kunnen soms vele jaren zonder problemen in contact komen met een bepaalde stof en dan plotseling een allergie ontwikkelen. Waarom dat zo is, is nog niet goed opgehelderd.
Voedingsmiddelen die vaak allergieën veroorzaken
melk, eieren, schaaldieren, noten, tarwe, pinda's, sojabonen, chocola
Symptomen
De symptomen ontstaan direct of bijna altijd binnen twee uur na contact met de betreffende stof. De patiënt kan zich onbehaaglijk voelen, geïrriteerd raken en last krijgen van Hartkloppingen, een tintelende, jeukende en rode huid, een bonzend geluid in de oren, hoesten, niezen, netelroos, zwellingen of een moeizame ademhaling door Astma of afsluiting van de luchtpijp. Cardiovasculaire collaps kan zonder ademhalingsproblemen voorkomen. Meestal treden er tijdens een aanval ademhalings- of circulatiestoornissen op, maar niet beide. De patiënt vertoont bij iedere aanval meestal hetzelfde patroon van symptomen. Een anafylactische reactie kan zich echter zo snel ontwikkelen en binnen twee minuten leiden tot flauwvallen, epileptische aanvallen, controleverlies over de blaas, bewusteloosheid of een herseninfarct. Zonder medische spoedbehandeling kan een anafylactische shock dodelijk zijn.
Preventie
Iemand die al een keer een anafylactische reactie op een bijensteek heeft vertoond, zal waarschijnlijk op dezelfde manier reageren wanneer er opnieuw wordt gestoken. Hetzelfde geldt bij herhaaldelijke blootstelling aan elk ander allergeen, zoals een geneesmiddel. Het is niet praktisch om iedere keer een huidtest uit te voeren voordat iemand een middel krijgt toegediend. Dit wordt echter wel gedaan bij patiënten van wie bekend is dat ze allergisch zijn voor dierlijk serum (bijvoorbeeld het tetanus-antiserum, dat van paarden afkomstig is) of penicilline.
Langdurige desensibilisatie kan anafylactische shock voorkomen bij patiënten van wie bekend is dat ze allergisch zijn voor allergenen die niet te vermijden zijn, zoals insectenbeten. Desensibilisatie wordt niet uitgevoerd als de betreffende stof kan worden vermeden, zoals penicilline en andere geneesmiddelen. Als iemand echter een bepaald middel nodig heeft (bijvoorbeeld penicilline of een antigif op basis van paardenserum), kan in het ziekenhuis onder medisch toezicht een versnelde desensibilisatie worden uitgevoerd.
Sommige patiënten hebben in het verleden anafylactische reacties gehad op kleurstoffen (contrastvloeistoffen) die bij bepaald röntgenonderzoek werden ingespoten. Hoewel geprobeerd wordt om het gebruik van deze kleurstoffen bij dergelijke patiënten te vermijden, kunnen sommige aandoeningen niet zonder deze stoffen worden vastgesteld. Er kunnen speciale contrastvloeistoffen worden gebruikt die de kans op een reactie verkleinen. Bovendien kan er voordat de kleurstof wordt ingespoten een middel worden toegediend dat anafylactische reacties blokkeert, zoals prednison, difenhydramine of efedrine.
Ik ben ergens allergisch voor: wat nu?
Wanneer een allergie wordt vastgesteld is het advies eenvoudig: vermijdt voortaan het bewuste allergeen. Dat is vaak makkelijker gezegd dan gedaan. Een allergie voor bijvoorbeeld garnalen is overzichtelijk, omdat het aantal producten waar garnalen in verwerkt zijn beperkt is. Voor pinda en ei ligt dat alweer heel anders: deze producten zijn in heel veel producten verwerkt, ook in producten waarvan je dat op het eerste gezicht niet verwacht zoals koekjes, pasta, kant-en-klaar sausjes etc. Het samenstellen van de dagelijkse maaltijden wordt dan een stuk moeilijker en begeleiding van een diëtist is dan zeker gewenst.
Ook wanneer men allergisch wordt voor producten in de werksfeer kan een groot probleem ontstaan. Denk aan een dameskapper die allergisch wordt voor haarverf of een bouwvakker die allergisch wordt voor cement (=chroomallergie). Bij- of omscholing is dan vaak noodzakelijk. De bedrijfsarts of Arbodienst kan hierbij adviseren.
Behandeling
De eerste behandeling bij anafylactische shock is een injectie met adrenaline. Patiënten die allergisch zijn voor insectenbeten of bepaalde voedingsmiddelen, vooral als ze eerder een anafylactische shock hebben doorgemaakt, moeten altijd een injectiespuit met epinefrine bij zich dragen om in noodgevallen zichzelf te kunnen inspuiten.
Meestal wordt de anafylactische reactie door deze behandeling gestopt. Een patiënt die een anafylactische reactie vertoont, moet echter zo snel mogelijk naar de EHBO van een ziekenhuis worden gebracht, omdat het nodig kan zijn om de ademhaling en de bloedcirculatie nauwkeurig in de gaten te houden en omdat daar snelle en vakkundige behandeling mogelijk is.
Allergische reacties