Het afweersysteem beschermt je tegen schadelijke organismen van buitenaf.
Wat is een auto-immuunziekte?
Een normaal werkend afweersysteem beschermt je tegen schadelijke organismen van buitenaf, zoals virussen en bacteriën. Een auto-immuunziekte ontstaat wanneer je afweersysteem zich van doel vergist. Koorts en/of ontsteking zijn tekenen dat het immuunsysteem vecht tegen een indringer, maar dat is een positieve reactie.
Binnen auto-immuunziekten wordt onderzoek gedaan naar de pathogenese van verschillende auto-immuunziekten, waaronder schildklier auto-immuunziekten, type 1 diabetes, het syndroom van Sjögren en systemische sclerose.
Ook wordt onderzoek gedaan naar de associatie van schildklier auto-immuunziekten en type 1 diabetes met stemmingsstoornissen, en naar immuunaspecten van schizofrenie, type 2 diabetes, het metabool syndroom en atherosclerose.
Er wordt vooral aandacht besteed aan een speciale groep cellen van het immuunsysteem, namelijk monocyten, macrofagen en dendritische cellen (alhoewel de rol van andere cellen van het immuunsysteem en van het doelwitorgaan niet uit het oog worden verloren). Er wordt niet alleen onderzoek gedaan aan patiëntenmateriaal, maar ook aan diermodellen voor de verschillende ziektebeelden, zoals de rat en de muis.
Macrofagen en dendritische cellen die zich in de weefsels bevinden, zijn ontstaan uit circulerende monocyten, circulerende andere voorlopercellen en locale voorlopercellen. De cellen kunnen specifieke T- en B-celreacties gericht tegen autoantigenen in de genoemde auto-immuunziekten reguleren.
Ons onderzoek in patiënten met auto-immuunziekten, patiënten met stemmingsstoornissen en schizofrene patiënten, heeft aangetoond dat er veel afwijkingen zijn in de differentiatie en functie van monocyten, macrofagen en dendritische cellen uit voorlopercellen, en in de chemotactische en adhesieve reacties van monocyten, macrofagen en dendritische cellen. Het komt erop neer dat deze cellen zich al in een ‘staat van spontane ontsteking’ bevinden. Om de gevolgen van de afwijkingen te begrijpen, wordt ook de normale differentiatie en fysiologie van de cellen bestudeerd, waarbij gefocust wordt op de inductie van tolerogene eigenschappen van de cellen met behulp van UV-bestraling of afgeleiden van zwangerschaphormonen.
Begrip van de normale en afwijkende differentiatie en functie van monocyten, macrofagen en dendritische cellen in auto-immuunziekten en psychiatrische aandoeningen is essentieel voor de ontwikkeling van nieuwe diagnostische testen en behandelingsmogelijkheden.
Via analyse zijn moleculen ontdekt die abnormaal tot expressie komen in monocyten, dendritische cellen en T-cellen van patiënten, die hopelijk gebruikt kunnen worden om de diagnose en classificatie van patiënten te kunnen verbeteren. De mogelijkheid om tolerogene eigenschappen bij dendritische cellen te kunnen induceren met behulp van UV-bestraling of de behandeling met afgeleiden van zwangerschapshormonen, en met andere anti-inflammatoire middelen, maakt het mogelijk om nieuwe therapieën te gebruiken bij vaccinatiestrategieën.
Een ander verhaal wordt het wanneer datzelfde immuunsysteem zijn activiteiten richt op je organen, de cellen in die organen of zelfs deeltjes van cellen. Het valt dan gezonde lichaamseigen elementen aan die je lichaam nodig heeft om goed te functioneren. Zo’n reactie is vergelijkbaar met wat gebeurt na een transplantatie. Het afweersysteem herkent het getransplanteerde orgaan als iets vreemds en probeert het af te stoten.
Ook bij een allergie vergaloppeert het afweersysteem zich, maar dan valt het onschadelijke stoffen aan die van buiten het lichaam komen. Zoals stuifmeel of huisstofmijt. Dat is een heel ander mechanisme.
Oorzaak
Er bestaan verschillende hypothesen over het ontstaan, maar het fijne weet men er nog niet van.
Een eerste is dat ze de nasleep van een infectie zijn. Nadat de infectie verdwenen is, blijft de reactie van het immuunsysteem doorgaan.
Het zou ook om een primaire fout in het immuunsysteem kunnen gaan. Op een bepaald ogenblik in het leven gaat het zich vergissen van doel en eigen organen als vreemd beschouwen.
Waarschijnlijk zijn beide hypotheses juist, maar hangt het van de immuunziekte in kwestie af welk mechanisme aan de basis ligt.
Wie krijgt het?
Meer vrouwen dan mannen worden getroffen. Uitzonderingen daarop zijn diabetes type I en de ziekte van Bechterew, die beide een voorkeur voor mannen hebben.
Voor de meeste bestaat een zekere genetische aanleg, maar niet in die zin dat er een strikt overervingspatroon van ouder op kind teruggevonden wordt. Wie geboren is met bepaalde varianten van het HLA-complex heeft grotere kans op het ontwikkelen van sommige auto-immuunziekten. Dat HLA-complex zijn genen die een belangrijke rol spelen bij het onderscheid maken tussen lichaamseigen en lichaamsvreemde eiwitten. Het bekendste voorbeeld is HLA-B27, waarvan het dragerschap voorbeschikt voor de ziekte van Bechterew. Als je zo’n variant hebt, betekent dat echter helemaal niet dat je de ziekte ook daadwerkelijk zult krijgen maar wel dat je kans erop groter is.
Auto-immuunziekte?