Islam - geloven in de fundamentele heilsbetekenis van het menselijk leven.
Islam: religie vermengd met cultuur
Het is niet gemakkelijk om over de islam te schrijven en dat om verschillende redenen. Ten eerste vanwege het onbegrip en de foute denkbeelden die de recente golf van terroristisch geweld oproepen bij mensen in het Westen. Een tweede moeilijkheid ligt in de eigenheid van de islam als religie met een universele aanspraak maar zonder centraal leergezag. Vooreerst moet Islam echter omschreven worden als geloofsdaad, een geloven in de fundamentele heilsbetekenis van het menselijk leven.
Dat is de door God bepaalde lotsbestemming van de mens, door alle profeten, sinds Adam en tot en met Mohammed aan de mens van Godswege geopenbaard. Wie vanuit dat geloof een gevoelen heeft voor heil en onheil voor de mens, zal dan ook gevoeligheid hebben voor normen en plichten, een fundamentele Wet van menselijkheid. Ook dat ligt in de openbaring vast. Islam is dan ook religie, in de zin van geloofswaarheid en praktijk. Dit alles is gebaseerd op twee bronnen: de koran, het heilige boek dat moslims via Mohammed van Allah hebben ontvangen en de soenna, de overgeleverde handelingswijze en uitspraken (in het Arabisch hadieth) van de profeet. Aan de andere kant staat de islam als globaliserende godsdienst telkens weer voor de taak om lokaal wortel te schieten. Hierdoor worden leerstellingen en culturele gebruiken onvermijdelijk zodanig met elkaar verweven, dat het nauwelijks nog mogelijk is ze te onderscheiden. Om die reden zouden we kunnen spreken van een Maghrebijnse islam, een Saoedi islam, een Balkan islam, een Indiase islam, een Europese islam, enzovoort. En toch voelen allen zich met elkaar verbonden als broeders en zusters in het geloof.
Maar hoe de islam indelen? Men kan zich richten op twee mogelijke demarcatielijnen: cultuur of rechtsschool. Indien men uitgaat van de verschillende rechtsscholen, is het mogelijk om een onderscheid te maken tussen de malikitische traditie (in de Maghreblanden: Marokko, Tunesië en Algerije), de hanafitische traditie, de hanbalitische traditie (bijvoorbeeld in Turkije) en de shafi'itische traditie (geconcentreerd in het Midden-Oosten). Indien men wenst uit te gaan van een onderscheid op basis van cultuur, is het mogelijk grote gebieden af te bakenen en dat ook op een geografische basis. Indien 'cultuur' als demarcatiecriterium ernstig wordt genomen, moet men ook onderscheid maken tussen verschillende culturen in een zelfde land. Zo zullen Marokkaanse berbers die in berggebieden leven een andere islambeleving hebben dan gearabiseerde Marokkanen die in de verstedelijkte regio's van Marokko leven. Op die manier wordt de specifieke situatie voor elk land een ingewikkelde puzzel.
Moslims in België
In de economische bloeiperiode van de jaren zestig van de vorige eeuw verschoof de rekrutering van gastarbeiders, die eerder vooral in Italië, Spanje, Griekenland en Portugal gebeurde, definitief naar Noord-Afrika en Turkije. De migranten uit die regio die in die periode massaal in België arriveerden, zijn niet als onbeschreven blad naar hier gekomen. Zij brachten hun cultuur en religie met zich mee. De eerste generaties dienden de mogelijkheden voor het beleven van hun religie zelf uit te bouwen. In het begin kwamen ze voor het gezamenlijke gebed samen bij iemand van de gemeenschap thuis, maar geleidelijk aan groeide het besef dat de terugkeer er niet zo snel zou komen en groeide het verlangen naar speciaal voor dat doel ingerichte gebedsplaatsen.
Met de migratie van mensen uit voornamelijk Marokko en Turkije werd de islam op zeer korte tijd een belangrijke factor in het Belgische religieuze landschap. Maar hoeveel moslims zijn er precies? Geen gemakkelijke vraag, want het NIS informeert in zijn volkstellingen niet meer naar de religieuze achtergrond van mensen. Bovendien worden moslimkinderen die hier geboren worden vaak automatisch Belg, zijn heel wat moslims tot Belg genaturaliseerd en is er, meer algemeen, geen dwingend verband tussen afkomst, nationaliteit en religie. Daarnaast bestaat er niet zoiets als een doopregister verbonden aan het islamitische toetredingsritueel: het uitspreken van de geloofsbelijdenis met de juiste intentie, verbonden aan de juiste levenswijze volstaat. Niettegenstaande die moeilijkheden wordt het totale aantal moslims in België geschat tussen de 350.000 en de 380.000. Aldus is de islam met grote voorsprong de tweede religie van het land, na het christendom
Erkenning van de islam
De islamitische eredienst werd bij wet erkend op 19 juli 1974. Maar om die erkenning uitvoerbaar te kunnen maken, is er een officiële vertegenwoordiger of vertegenwoordigend orgaan nodig dat optreedt als gesprekspartner met de federale overheid. Op 13 december 1998 verkozen de moslims in België een raad die hen moet vertegenwoordigen voor de federale regering. Uit die raad werd per Koninklijk Besluit van 3 mei 1999 een uitvoerend orgaan samengesteld dat dient als de spreekbuis van de moslims, de 'Executieve van de Moslims van België' (EMB). Ook nu nog zijn er grote problemen, onder meer wat betreft de samenstelling en de werking van de executieve, met alle gevolgen voor de concrete erkenning en financiering van dien.
Bron : Interdisciplinair Centrum Religiestudie & Interlevensbeschouwelijke Dialoog
B. Broeckaert & I. Vanden Hove, Grote rituelen in de wereldgodsdiensten - 2005 Davidsfonds
http://theo.kuleuven.be/icrid/icrid_religies/icrid_religies_islam/
Islam