Omgaan met kansarme kinderen in het onderwijs
Omgaan met kansarmoede in het onderwijs.
Mondelinge communicatie met ouders
“De ouders van die kinderen, die je zou willen zien, krijg je soms nooit te zien en dat is zo frustrerend.' Aldus een leerkracht uit het basisonderwijs. Vele kansarme ouders komen niet naar school voor een oudercontact, een rapportbespreking of een open klasdag.
Ze schamen zich ten opzichte van andere ouders omwille van kledij of taalgebruik. Ze weten niet wat de verschillende codes op het rapport willen zeggen. Ze zien op tegen de confrontatie met de leerkracht en de andere ouders, dus blijven ze thuis.
Ook voor de kinderen is dit een probleem. ze schamen zich soms voor hun ouders. Ze vinden het zo jammer dat hun mama en papa nooit eens naar school komen en voelen zich geïsoleerd en uitgesloten.
Voor de leerkrachten is dit ook niet gemakkelijk. Hoe slaag je erin alle ouders evenveel aandacht te geven, ook de minder mondige? Hoe krijg je het voor elkaar dat ouders elkaar evenwaardig benaderen? Hoe ga je om met de grote(re) kwetsbaarheid, het verwarde taalgebruik of zelfs met schelden en agressief gedrag?
Aandachtspunten of suggesties
- Bouw van bij de start van het schooljaar een vertrouwensrelatie op door je niet te beperken tot een contact via de klasagenda.
- Nodig bij ‘slecht-nieuws-gesprekken’ altijd beide ouders uit. Dit zorgt ervoor dat beiden op hetzelfde moment dezelfde informatie krijgen.
- Vergeet niet de positieve boodschappen over het kind mee te geven
- Bereid het gesprek goed voor: wat wil je over het kind weten, wat wil je over het kind vertellen, wat wil je bereiken, welke afspraken wil je maken
- Neem de tijd om naar hen te luisteren, naar hun beleving te peilen en zorg voor een evenwicht tussen luisteren naar de ouders en zelf praten
Het briefje aan de ouders
Heel wat boodschappen worden meegedeeld langs schriftelijke weg: brieven, agenda, heen-en-weer-schriftje, schoolreglement…
Wat werkt goed, en wat minder? Waar wringt het schoentje precies? Misschien is een persoonlijk contact met de ouders aan te raden;
Aandachtspunten of suggesties
Hou er rekening mee dat niet reageren op schriftelijke communicatie lang niet een uiting is van niet willen of niet geïnteresseerd zijn
- Licht het kind eventueel mondeling in omtrent de inhoud van de brief.
- Gebruik bepaalde kleuren of pictogrammen voor brieven van verschillende betekenis: bv. gele brieven moeten ondertekend en terug meegebracht worden; groene brieven zijn gewone mededelingen, blauwe brieven zijn vragen om materiaal mee te brengen; rode brieven zijn uiterst belangrijk om te lezen,…
- Geef de kinderen zo vroeg mogelijk medeverantwoordelijkheid in het doorspelen van informatie; bvb. een stempeltje op de hand betekent dat er een brief moet worden afgegeven
Werken in de klas
Wat kansarme kinderen in de les te zien krijgen sluit soms niet aan bij hun leefwereld. Ze lezen bvb. over papa’s die naar kantoor vertrekken of helpen bij knutselwerkjes. Of mama’s die leuke spelletjes spelen en op woensdagnamiddag met de kinderen naar de film gaan.
Tegelijk wordt er onvoldoende ingespeeld op de sociale achtergrond en de soms sterk ontwikkelde zelfredzaamheid. Deze kinderen moeten zich dikwijls zef behelpen als 'jonge' volwassene.
Aandachtspunten of suggesties
- Het onderwijs laten aansluiten bij concrete en herkenbare dingen. Bvb. reklamefolders uitpluizen, hoe werkt een fiets, knutselen met wegwerpmateriaal enz.
- Zorgen voor afwisseling tussen fysieke en mentale inspanning en ontspanning.
- Boeken aanbieden waarin kinderen zich herkennen. (zelfs stripverhalen)
De zorg voor het kind op de speelplaats
Heel wat frustraties ontladen zich op de speelplaats. We zien arme kinderen die zich vechtlustig en agressief opstellen. De pestkoppen. Anderen kruipen als het ware weg en zijn erg verlegen. Die worden dan zelf gepest omwille van hun voorkomen, kledij, taal, of worden lastig gevallen met roddels over hun familie.
Aandachtspunten of suggesties
- De kinderen observeren tijdens de speeltijd. Materialen aanbieden en activiteiten voorstellen. Sport en spelletjes waar ze hun kunnen uitleven.
- Aandacht hebben voor wie gepest wordt, wanneer en door wie.
- Bij problemen met hygiëne zeer discreet ingrijpen
- Kinderen bewust maken van de effecten van hun gedrag op anderen.
Leerinhouden waarbij taal een rol speelt
Anticiperen en empathie voor andere kindjesis bij kansarme kinderen vaak minder aanwezig. Het luisteren en deelnemen aan een groepsgesprek verloopt dan moeilijk. Ze weten niet steeds waarover het gaat of ze begrijpen het niet. Opkomen voor zichzelf ten opzichte van mondige kinderen ligt ook gevoelig omdat ze niet steeds beschikken over de nodige woordenschat. Men lacht hen uit en hun zelfvertrouwen krijgt een deuk. De betrokkenheid zakt onmiddellijk weg. Het zich niet goed voelen wordt gecompenseerd door storend gedrag (om interessant te doen) of door gelaten stilzwijgen.
Aandachtspunten of suggesties:
- Gebarentaal, lichaamstaal en dialectische woorden als geldig communicatiemiddel erkennen.
- De abstracte begrippen ondersteunen met bijpassende beelden door prenten te brengen bij verhalen
- Vertrouwde onderwerpen aangrijpen om correcte taal te stimuleren.
- Vertellen en verwoorden wat er rond hen gebeurt.
- Een rijke woordenschat aanbieden via herkenbare verhalen, prentenboeken, liedjes, rijmpjes, uitspraakspelletjes
- Hun lichaamstaal aangrijpen als vertrekpunt en helpen omzetten in gesproken taal
-Boeken aanbieden met onderwerpen die hun interesse hebben
Extra aandacht voor deze kinderen is onontbeerlijk. De leerkracht dient te vertrekken vanuit de leefwereld van het kansarme kind en daar is extra inlevingsvermogen voor nodig. Observeren en communiceren zijn hier de sleutelwoorden zodat het kansarme kind kan uitgroeien tot een kansrijke volwassene.
Nadia
Kansarmoede en onderwijs