Wat is een neurochirurg - chirurgische behandeling van aandoeningen van de hersenen
Chirurgie van het zenuwstelsel
Kort geschetst is neurochirurgie het medisch specialisme dat zich bezighoudt met de chirurgische behandeling van aandoeningen van de hersenen, het ruggenmerg, de zenuwen, alsook van de wervelzuil. Ook operaties bij pijnproblemen horen tot de neurochirurgie. In de dagdagelijkse praktijk houdt de neurochirurg zich vooral bezig met operaties wegens hersentumoren, hersenbloedingen, hersenletsel na ongevallen, zenuwoperaties aan bijvoorbeeld hand of arm, lumbale hernia, cervicale hernia, fusieoperaties en discus prothese chirurgie t.h.v. de wervelzuil.
De meeste neurochirurgische operaties worden microchirurgisch uitgevoerd. Neurochirurgie richt zich op chirurgisch behandelbare aandoeningen van het zenuwstelsel, de schedel en de wervelkolom.
De dienst neurochirurgie heeft ervaring met de behandeling van het gehele spectrum aandoeningen, namelijk:
- Ongevallen die de schedel en de hersenen treffen
- Ongevallen die de wervelkolom en het ruggenmerg treffen
- Aandoeningen van de bloedvaten van de hersenen (hersenbloedingen en bloedvatmisvormingen van de hersenen)
- Bloedvatmisvormingen van het ruggenmerg
- Hersengezwellen
- Gezwellen van de wervelkolom en het ruggenmerg
- Degeneratieve aandoeningen van de wervelkolom
- Aangeboren aandoeningen van de hersenen en het ruggenmerg
- Aandoeningen van de perifere zenuwen
- Stereotactische neurochirurgie (inclusief stereotactische radiochirurgie)
- Functionele neurochirurgie (chirurgische behandeling van bewegingsstoornissen, spasticiteit, epilepsie, pijn en zeldzame zeer zware vormen van dwangneurosen)
Vele activiteiten hebben een uitgesproken en formeel multidisciplinair karakter. Ook pijnbehandelingen, vooral ook voor trigeminusneuralgie komen veel voor.
H o e i s d e n e u r o c h i r u r g i e o n t s t a a n?
Neurochirurgie is de chirurgie van het zenuwstelsel en behoort zoals andere ‘snijdende medische beroepen’ tot de chirurgische specialismen. Terwijl de algemene chirurgie een specialisme is met een eerbiedwaardige ouderdom - al eeuwenlang worden er gebroken botten gezet en blaasstenen uitgesneden - is de neurochirurgie een betrekkelijk nieuwe aanwinst. De neurochirurgie is uit noodzaak geboren. Harvey Cushing (1869 – 1939) is een grondlegger van de neurochirurgie.
Hij schreef de slechte operatieresultaten in de tijd dat hij nog studeerde toe aan wanbegrip tussen de neuroloog die de patiënt verwees, en de chirurg die de operatie moest uitvoeren. Hierdoor kwam hij tot de conclusie dat een bevredigende oplossing alleen kon worden bereikt, als de chirurgen van het zenuwstelsel zelf ook de neurologie zouden beheersen en zoals de neurologen even goed thuis zouden zijn in de aandoeningen en de bouw van het zenuwstelsel.
W a t o m v a t d e n e u r o c h i r u r g i e ?
Het terrein van de neurochirurgie omvat het centrale zenuwstelsel, dat zijn de hersenen en het ruggenmerg, maar ook hun benige omhulsels. Deze omhulsels (respectievelijk de schedel en de wervels) liggen heel dicht om het zenuwstelsel waardoor bij aandoeningen van schedel of wervels al spoedig de hersenen of het ruggenmerg betrokken zijn.
Verder omvat de neurochirurgie het terrein van het perifere zenuwstelsel, dat zijn bijvoorbeeld de zenuwen die naar de ledematen verlopen.
De neurochirurg behandelt dus de aandoeningen van het zenuwstelsel die voor chirurgisch ingrijpen toegankelijk zijn. Dit zijn over het algemeen geen ziekten die het zenuwstelsel op meerdere plaatsen treffen, maar aandoeningen die plaatselijk zijn en daardoor chirurgisch verholpen kunnen worden. Voorbeelden hiervan zijn een tumor of een vaatafwijking op een bepaalde plaats die verwijderd kan worden, een zenuw die op een bepaalde plaats is doorgesneden en gehecht kan worden.
Veel voorkomende afwijkingen die door neurochirurgen worden behandeld zijn (alfabetisch): aangezichtspijnen; aandoeningen van de hals-wervelkolom; aneurysmata (= vaatafwijkingen in de hersenen); carpaal tunnel syndroom; chronische pijn; epilepsie; hersenbloedingen; hersenletsel; hydrocefalus (= waterhoofd); lumbale kanaalstenose; nekhernia; parkinson; rughernia; ruggenmergsletsel; spina bifida; alle tumoren van hersenen en ruggenmerg.
W a a r o m n e u r o c h i r u r g i e ?
De neurochirurgie is dus toegespitst op het behandelen van de afwijkingen van het zenuwstelsel die voor operatieve benadering in aanmerking komen, hiervoor is een grondige kennis van het zenuwstelsel vereist. Dat vloeit voort uit de heel bijzondere eigenschappen van het zenuwweefsel. Wat in de eerste plaats opvalt is dat het zenuwweefsel heel zacht is en iedere mechanische stevigheid mist waardoor het uitermate kwetsbaar is voor mechanische inwerkingen. Het ingrijpen in zenuwweefsel vereist daarom, naast een speciale vaardigheid, een speciaal instrumentarium.
Om een voorbeeld te noemen, men kan bloedende vaten niet zoals in de chirurgie gebruikelijk is met een draadje garen afbinden, omdat de bewegingen die hiervoor moeten worden verricht, al zo grof zijn dat het hele bloedvat uit het weefsel zou worden getrokken.
De hersenen zijn zeer rijk aan vaten omdat ze voor hun functie veel energie nodig hebben terwijl de energiebronnen (vooral suiker en zuurstof) met het bloed moet worden aangevoerd. Tijdens de operatie worden onvermijdelijk kleinere bloedvaten geopend, waar dus veel bloed uitvloeit dat al snel het operatieveld bedekt en de weefselstructuren onzichtbaar maakt, als het bloed daarbij niet zou worden weggezogen. Dit gebeurt met een alleen in de neurochirurgie gebruikelijk fijn-afstelbaar afzuigsysteem dat ook nog met een zekere omzichtigheid moet worden gehanteerd, anders zou met het bloed ook het uiterst weke zenuwweefsel worden weggezogen.
Een andere eigenschap van het zenuwweefsel zijn zwellingsneiging al bij de geringste beschadiging, zoals ook een gekneusde enkel gaat zwellen. Deze hersenzwelling staat bekend als hersenoedeem.
Bij de enkel heeft deze zwelling geen grote gevolgen, ook al zou de voet niet meer in de schoen passen. Maar bij de hersenen ligt dat anders. Omdat de hersenen zo week en kwetsbaar zijn heeft de natuur ze ter bescherming opgeborgen in de schedel, een harde onuitzetbare doos die niet gemakkelijk toegeeft aan mechanisch geweld.
Hersenen die door beschadiging sterk gaan zwellen dreigen niet meer in de schedel te passen, het gevolg is dat bepaalde vitale gedeelten van de hersenen binnenin de schedel bekneld raken. Onder zulke omstandigheden is deze zogenaamde inklemming de doodsoorzaak.
Dit betekent voor de neurochirurg dat hij uiterst voorzichtig met het weefsel moet omgaan. Hij mag het niet onnodig kwetsen of zelfs aanraken, omdat anders hersenzwelling kan optreden. Ter voorkoming van verergering van het hersenoedeem worden de patiënten doorbehandeld met bepaalde medicijnen (steroïden).
Een andere belangrijke eigenschap van het zenuwweefsel is dat het een slecht vermogen tot herstel heeft. Dit in tegenstelling tot bot of spieren, die na een breuk of verscheuring weer kunnen vast groeien. Het schrijnendste voorbeeld hiervan is de totale dwarslaesie van het ruggenmerg die altijd permanent is. Deze onherstelbaarheid van het weefsel moet de neurochirurg zich altijd voor ogen houden, wat betekent dat hij bij zijn ingrepen uiterst zuinig met het weefsel moet omgaan.
Hij kan het zich bijvoorbeeld niet veroorloven om zich ter wille van een goed overzicht op zijn operatieveld een brede toegangsweg door het weefsel te banen. Met behulp van de operatiemicroscoop moet hij zijn toegangsweg kiezen langs de natuurlijke weefselspleten waardoor het tussenliggende weefsel zo min mogelijk wordt beschadigd.
Tenslotte is de neurochirurg er zich voortdurend van bewust dat het orgaan van zijn toewijding niet alleen de zetel is van vitale functies zoals ademhaling en bloedsomloop, waarvan uitval levensbedreigend is, maar ook van de motoriek en de zintuiglijke gewaarwordingen.
En daarnaast vooral ook van de hogere geestelijke functies zoals bewustzijn, spraak en denken, waarvan verstoringen ernstige invaliditeit tot gevolg kan hebben, en waarbij ook de menselijke waardigheid van de patiënt in het geding kan komen. Deze factoren nemen in de overwegingen altijd een grote plaats in, waardoor het beleid in de neurochirurgie nooit alleen bepaalt kan worden door zuiver medische of chirurgische factoren maar altijd genuanceerd wordt door de vereisten voortvloeiend uit de genoemde functies. Het verwijderen van afwijkingen mag bijvoorbeeld nooit zo grondig ondernomen worden dat er ernstige verstoringen van de zintuiglijke of geestelijke functies uit voortvloeien.
Aan de andere kant is men ook eerder geneigd om van behandeling afte zien, wanneer het verlies van bewustzijn of van de menselijke persoonlijkheid ernstig en blijvend zal zijn. Om de genoemde redenen neemt de neurochirurgie een bijzondere plaats in en wordt de expertise van de neurochirurg altijd door andere chirurgen gevraagd zodra deze vermoeden dat er bij hun operatie de kans bestaat op betrokkenheid van het zenuwstelsel.
Neurochirurg