UV stralen zijn verantwoordelijk voor een vroegtijdige huidveroudering.

Hoe kan ik veilig zonnen?

Zonlicht bestaat onder meer uit infraroodstralen en drie soorten ultravioletstralen. Infraroodstralen veroorzaken roodheid en opwarming van de huid. Ze kunnen leiden tot een verhit gevoel en een zonnesteek. De UVA-stralenzorgen voor een snelle maar kortstondige bruining van de huid. Eigenlijk moeten we een onderscheid maken tussen acute gevolgen - zaken die vlak na het zonnen optreden - en de gevolgen op langere termijn.

Deze UV stralen zijn verantwoordelijk voor een vroegtijdige huidveroudering en kunnen huidkanker veroorzaken. 

De UVB-stralen bezorgen een trage maar langdurige bruintint. Ze kunnen ook zonnebrand veroorzaken en spelen eveneens een rol bij het ontstaan van huidkanker.

De UVC-stralen zijn zeer schadelijk, maar worden tegengehouden door de ozonlaag en bereiken de huid niet.      

UV-index

Tijdens de zomermaanden vermeldt het KMI in het weerbericht de verwachte UV-index. Dit is de voorspelde hoeveelheid UV-straling die op de middag bij een wolkeloze hemel het aardoppervlak zal bereiken. De waarden worden internationaal op dezelfde manier weergegeven. In België blijft de UV-index meestal onder de 8 maar op het strand kan die hoger zijn. Hoe hoger de UV-index, hoe meer risico op huid- en oogletsels.

UV-index	UV-intensiteit	Verbranding van de huid
1-2	zeer laag	vrijwel niet
3-4	laag	langzaam
5-6	matig	gemakkelijk
7-8	hoog	snel
9-10	zeer hoog	zeer snel

De sterkte van de UV-straling wordt beïnvloed door de stand van de zon, de dikte van de ozonlaag, de bewolking, stofdeeltjes, het weerkaatsend vermogen van de omgeving en de hoogte waarop men zich bevindt.

Voordelen van zonlicht

Zonnestralen geven een warm en knus gevoel. Men voelt zich minder snel vermoeid, is minder prikkelbaar en kan zich beter concentreren. Een gebrek aan zonlicht kan leiden tot voorjaarsmoeheid of zelfs winterdepressie.

De zon helpt de huid ook vitamine D aan te maken, belangrijk voor de versteviging van de beenderen, de celgroei, het afweersysteem, de hormoonhuishouding en het zenuwstelsel. Dagelijks een kwartiertje zonlicht op handen, armen en gezicht is voldoende om de nodige dosis vitamine D te krijgen.

De huid wordt dikker en maakt bovendien pigment aan dat het zonlicht een beetje filtert en zorgt voor een bruin kleurtje. Ook op sommige huidaandoeningen (bv. psoriasis) heeft zonlicht een gunstige invloed.

Huidtypes

Niet iedereen reageert hetzelfde op zonnestralen. Hoe snel men verbrandt, is onder andere afhankelijk van het huidtype. Wie een bleke huid heeft, moet meer voorzorgen nemen dan iemand met een donkere huid.

Huidtype	Verbrandingservaring	Bruining	Vaak voorkomende uiterlijke kenmerken
1	verbrandt zeer snel	wordt niet bruin	zeer lichte huid, vaak sproeten, rossig of lichtblond haar, blauwe ogen
2	verbrandt snel	wordt langzaam bruin	lichte huid, blond haar, lichte ogen
3	verbrandt zelden	wordt gemakkelijk bruin	licht-getinte huid, donkerblonde tot bruine haren, vaak donkere ogen
4	verbrandt bijna nooit	bruint zeer goed	getinte huid, donkere haren en ogen

Ook de mate waarin men beschermende factoren gebruikt, de tijd die men in de zon blijft, de activiteiten die men onderneemt, bepalen mee de snelheid waarmee men verbrandt.

Die verschillende factoren maken het moeilijk om aan te geven hoe lang men bij een bepaalde UV-index in de zon mag blijven. Algemeen neemt men aan dat iemand met huidtype 2 (= het meest voorkomend in onze streken) bij een UV-index van 5-6 ongeveer 25 minuten onbeschermd in de zon kan blijven vooraleer te verbranden.

Bescherming van de huid

Kies producten met zowel een UVA- als UVB-filter en met poeders. Gebruik ze om de huid te beschermen en niet om langer in de zon te blijven.

Gebruik producten met een hoge beschermingsfactor. Deze factor geeft aan hoelang men in de zon kan blijven zonder te verbranden. Een beschermingsfactor van 30 betekent dus dat men in principe 30 keer langer in de zon kan blijven dan zonder bescherming. Hoe hoger het getal, hoe beter de bescherming maar niet alle producten gebruiken dezelfde norm. Een hoge beschermingsfactor voorkomt roodheid en verbranding maar gaat bruinen niet tegen. Internationaal wordt nu de term SPF of Sun Protection Factor gebruikt.

Smeer bij voorkeur een kwartier vóór u in de zon gaat en herhaal om de 2 uur. Vergeet vooral minder evidente plekjes niet, zoals oogleden, de oren, de onderkant van de voeten, de achterkant van de knieën, de neus, ...

Gebruik voldoende zonnecrème bij elke buitenactiviteit zoals wandelen, fietsen, tennissen, in de tuin werken. Om het lichaam van een volwassene te beschermen zijn ongeveer 35 gram of 6 koffielepels nodig. Bij strandspelen, zwemmen in zee of in een openluchtzwembad of als u veel transpireert, is een waterbestendig zonnebrandproduct ('waterproof') echt nodig.

Kies een crème, gel, lotion, olie of melk naargelang uw persoonlijke voorkeur. Ze beschermen allemaal even goed.

Wees op uw hoede voor producten met aanduidingen zoals 'sun block' of 'totale beshcerming'. Dergelijke producten kunnen nooit een volledige bescherming geven.

Blijf uzelf beschermen ook wanneer u al een bruin tintje hebt. Een bruine huid beschermt niet tegen de negatieve effecten op lange termijn.        

Kledingtips

UV-straling wordt door textiel gedeeltelijk weerkaatst, opgeslorpt of doorgelaten.

In sommige kledingstukken staat op een label de UPF of Ultraviolet Protectie Factor. Deze geeft de bescherming van het kledingstuk tegen UV-straling weer. Niet overal ter wereld wordt dezelfde standaard gebruikt. Volgens Europese normen is een kledingsstuk met een UPF hoger dan 30 'UV-beschermende kledij', materiaal met een UPF hoger dan 50 'UV-ondoorlaatbaar'.

Hoe dichter een stof geweven is, hoe meer zij de huid bedekt en hoe minder licht zij doorlaat. Polyesther beschermt beter dan katoen.

Het soort materiaal is niet de meest belangrijke factor voor de UV-becherming maar bepaalt wel vaak het draagcomfort.

Donkere kledij biedt een betere UV-bescherming dan witte, zolang men niet zeer actief bezig is en intens zweet.

Nieuwe kledij beschermt vaak minder dan wanneer ze reeds gewassen is. Dit geldt zeker voor katoen.

Belangrijk is dat de kledij droog blijft want UV-stralen gaan gemakkelijker door natte stoffen.

Bescherming van de kinderhuid

Een kinderhuid is extra gevoelig voor de zon. Het natuurlijk beschermingsvermogen van de huid is nog onvoldoende ontwikkeld. Jonge kinderen kunnen slechts 5 tot 10 minuten onbeschermd in de zon zonder te verbranden. Een kinderhuid herstelt ook trager van zonnebrand.

Iedereen wordt geboren met een eigen 'zonnekapitaal'. Dit is een bepaald aantal uren die men tijdens het hele leven in de zon kan doorbrengen. Hoe beter men kinderen tegen de zon beschermt, hoe meer 'zonnekapitaal' ze overhouden en hoe kleiner de kans dat hun huid op latere leeftijd veel schade ondervindt van de zonnestralen.

Tips om de kinderhuid te beschermen

Laat kinderen nooit direct in de zon komen zonder bescherming met aangepaste kledij, accessoires en de juiste zonneproducten. Kinderen jonger dan 1 jaar moeten in de schaduw blijven. Plaats een parasol op de kinderwagen.

Bescherm kinderen met een wijd, droog T-shirt. Natte kleding laat UV-straling sneller door.

Vermijd spelen in de zon tussen 12 en 16 uur.

Zet kinderen een zonnehoedje of pet op.

Laat kinderen een zonnebril dragen. Dat is geen overbodige luxe!

Smeer lichaamsdelen die rechtstreeks in contact komen met de zon in met een dikke laag zonnecrème met hoge beschermingsfactor ('sunblock'), speciaal voor kinderen. Deze bevatten meestal minder chemische filters en verkleinen daardoor de kans op allergische reacties. Test het product eventueel eerst op een beetje huid.

Laat kinderen voldoende water drinken om het verloren vocht weer aan te vullen.

Plaats zonneschermen in de auto. Glas laat immers UV-stralen door.

Laat kinderen onder de 16 jaar nooit onder de zonnebank gaan.

Overdaad schaadt

Onbeschermd en/of te lang in de zon blijven, verhoogt de kans op vervelende en soms ernstige gevolgen op korte en lange termijn, zoals uitdroging, zonnebrand, zonnesteek, zonneallergie, huidveroudering, huidkanker, oogbindvliesontsteking, staar, verergering van bepaalde huidaandoeningen en nog zoveel meer.

Zonnesteek

Wanneer de zon lange tijd op het hoofd of in de nek heeft geschenen, kan men de lichaamswarmte en de warmte van buiten niet voldoende afvoeren. Men krijgt hoofdpijn, wordt misselijk, duizelig, verward en heeft last van spierverzwakking.

Vooral kinderen en mensen met een bleke huid en blond haar zijn er gevoelig voor.

Ga direct uit de zon bij de eerste symptomen. Ga halfzittend in de schaduw liggen en maak knellende kleding los. Zorg voor verkoeling door natte doeken op uw hoofd te leggen. Drink veel water en gebruik wat extra zout. Raadpleeg een arts.

Huidveroudering

Onder invloed van UV-straling verliest de huid aan elasticiteit, veroudert sneller (pigmentvlekken, rimpels, leerachtige, droge huid) en wordt gevoeliger voor jeuk. Men krijgt pukkeltjes. Hoe meer men sinds de kindertijd in de zon bleef, hoe meer zichtbare rimpels men krijgt.

Zonneallergie

Bij een zonneallergie ontstaan jeukende bultjes of blaasjes op de huid die blootgesteld is aan de zon. Meestal verdwijnen ze binnen een paar dagen. Blijf uit de zon of gebruik een goed zonneproduct met hoge beschermingsfactor, bv. factor 50+.

Soms is een reactie op bestanddelen van een zonnecrème de oorzaak van een allergie. De huid is dan meer schilferend of juist nat. Allergietests bij een huidspecialist zijn soms nodig om dit te achterhalen.

Ogen

De zon is ook gevaarlijk voor de ogen. Een verbranding van het oogbindvlies kan leiden tot ontsteking. De zon kan ook zorgen voor een versneld optreden van cataract of staar. Hierbij wordt de lens aangetast waardoor het zicht vertroebelt. Een goede zonnebril is onmisbaar zodat de ogen geen schade kunnen oplopen.

Huidkanker

Huidkanker ontstaat vooral bij personen met een bleek huidtype en is afhankelijk van de totale UV-dosis die de huid door de jaren heen te verwerken krijgt. Hoe groter deze hoeveelheid, hoe groter het risico later. Bij het kwaadaardig Melanoom zou er een verband bestaan met zonnebrand tijdens de kinder- en tienerjaren. Bescherm kinderhuid dus extra tegen de zon! Ook het veranderde zongedrag speelt een rol in het ontstaan van melanoom : in de week binnen werken en in het weekend van de zon(nebank) genieten.

Nuttige weetjes

De hoeveelheid UV-straling hangt af van de hoogte van de zon, niet van de hoogte van de temperatuur. Dus, op een koele heldere zomerdag kan men even gemakkelijk verbranden als wanneer het bloedheet is.

Wolken houden de UV-straling gedeeltelijk tegen. Hoe meer bewolking, hoe minder UV-licht de aarde kan bereiken. Maar wolken weerkaatsen ook zonlicht. Ook bij een bewolkte hemel kan men dus verbranden!

Zonnestralen weerkaatsen in de omgeving zodat men zelfs in de schaduw of onder een parasol niet volledig veilig is.

Sommige geneesmiddelen kunnen in combinatie met zonlicht tot allergische reacties leiden. Vraag raad aan uw huisarts en lees de bijsluiter.

Water laat zonnestralen door. Door de voortdurende afkoeling in het stromende water voelt men het verbranden niet.

Producten tegen muggenbeten, parfum of andere cosmetica kunnen onder invloed van de zon allergische reacties veroorzaken.

Roken verhoogt de gevoeligheid van de huid voor zonnestraling. Men verbrandt sneller en heftiger als men rookt! Ook de huidveroudering treedt sneller op door de combinatie roken en zonnen of onder de zonnebank gaan.

Zon en alcohol verdragen elkaar slecht. Alcohol verwijdt de bloedvaten nog eens extra. Dit kan zonnebrand verergeren.

Zonlicht op een recent litteken kan ervoor zorgen dat het litteken donkerbruin kleurt. Men kan het voorkomen door met een litteken minstens zes maanden uit de zon te blijven of indien dat niet mogelijk is elke drie tot vier uur in te smeren met een lippenbalsem met een heel hoge UV-beschermingsfactor.      

Tips

Laat de huid voorzichtig aan de zon wennen. Ga niet te lang in de zon en gebruik een zonneproduct met hoge beschermingsfactor (minimum factor 25 voor kinderen en 15 voor volwassenen).

Vermijd buitenactiviteiten wanneer de zonnestraling het felst is, vooral op dagen waarop de UV-index meer dan 6 bedraagt. Zoek ook de rest van de dag wat vaker de schaduw op.

Breng om de twee uur een zonneproduct met voldoende hoge beschermingsfactor aan in voldoende mate, ook vóór het baden. Zelfs met zonnebescherming blijft u best niet te lang in de zon.

Drink voldoende water. Door het zweten, verliest u immers veel vocht.

Smeer uw lippen in met een lippenbalsem voor de zon.

Draag beschermende kledij. Tracht wat langer en vaker een lange broek en een T-shirt of blouse met lange mouwen te dragen.

Zet een hoed of pet op die de zon uit uw gezicht houdt en ook de oren en nek beschermt.

Kies een zonnebril met UVA- en UVB-bescherming.

Droog u onmiddellijk goed af als u uit het water komt. Waterdruppeltjes op de huid hebben een lenseffect, wat zonnebrand in de hand werkt. Smeer u erna ook onmiddellijk terug in.

Neem na het zonnen een lauw bad of douche. Breng daarna een goed aftersun-product aan. Ingrediënten zoals aloë vera, komkommer, jojoba of kamille herstellen de vochtbalans en verzachten de huid. Ze helpen echter niet om de huidveroudering die door het zonnen ontstaat om te keren.

Dat je maar beter veilig kan zonnen is intussen bekend, maar hoe je dat juist doet roept toch nog vragen op. Want hoe groot is de invloed van de zon op ons lichaam juist, en wat met al die zonnecrèmes en -pilletjes op de markt? Het antwoord op tien zonnevragen.

Wat zijn de gevolgen van zonnen voor ons lichaam?

Eigenlijk moeten we een onderscheid maken tussen acute gevolgen - zaken die vlak na het zonnen optreden - en de gevolgen op langere termijn.

De acute gevolgen zijn:

• Aanmaak van vitamine D. Vitamine D wordt voor negentig procent aangemaakt door de zon en slechts voor tien procent uit de voeding gehaald. Mensen hebben de zon dus nodig. Maar dat wil niet zeggen dat je urenlang in de zon moet liggen bakken, want eigenlijk hebben wij niet zoveel zon nodig om ons vitamine D niveau op peil te houden. Tien minuutjes zon op je gelaat en handen per dag volstaat.

• Bruinen van de huid. Je huid van een mooi tintje voorzien kan geen kwaad, maar de grens tussen bruinen en verbranden is vaak flinterdun. Mensen met een bleke huid, rood haar en sproeten zijn eigenlijk niet gemaakt om in de zon te zitten omdat zij een natuurlijke aanleg hebben tot verbranden. Donkere huidtypes hebben van natuur al een getaande huid en verbranden minder snel. Maar hun nadeel is wel dat zij minder makkelijk vitamine D aanmaken. Tegenwoordig is er ook wel wat te doen rond tanorexie, wat inhoudt dat sommige mensen als het ware verslaafd raken aan de zon en obsessief bezig zijn met hun bruine kleurtje. Let ook op met zonneproducten die beweren je natuurlijk te laten bruinen en je toch zouden beschermen tegen de zon, want dergelijke producten zijn wetenschappelijk nog niet voldoende onderbouwd en geven je een vals gevoel van veiligheid.

• Huidverdikking. Als je zont, verdikt het epitheel, de beschermlaag van onze huid. Het is een reactie van het lichaam om zichzelf te beschermen tegen de schadelijke invloed van UV-stralen. Ook acne zal verergeren in de zon; men spreekt weleens van Mallorca-acne.

• Verbranding van de huid. Door overmatige blootstelling aan de zon kan de huid verbranden. De huid kleurt rood en voelt pijnlijk en warm aan. Bij ernstige verbranding ontstaan echte brandwonden met pijnlijke blaren.

De langdurige gevolgen zijn:

• Huidveroudering. Zonlicht maakt de huid minder elastisch, droogt ze sneller uit en doet de bloedvaatjes uitzetten. Er kunnen ook pigmentvlekjes ontstaan. De beste remedie tegen biologische huidveroudering is een adequate zonpreventie.

• Huidkanker. Huidkanker kan ingedeeld worden in drie soorten:

1) BASAALCEL-CARCINOOM OF BASO (70 % van alle huidkankers) Deze kanker ontstaat in de lage of basale epitheelcellen van de huid. De kans dat je hieraan overlijdt is minimaal: drie op duizend. Maar als je de tumor niet behandelt, blijft hij groeien en kan dat op termijn erg grote en moeilijk te behandelen letsels veroorzaken.

2) PINOCELLULAIR CARCINOOM OF SPINO (20%) Deze kanker wordt niet uitsluitend door de zon veroorzaakt, maar kan ook het gevolg zijn van andere factoren zoals bijvoorbeeld roken, transplantaties... Spino ontstaat in de hoger gelegen epitheelcellen.

3) MELANOOM (10%) Deze vorm is de potentieel meest gevaarlijke huidkanker omdat deze sneller ontaardt in kwaadaardige huidkanker. In tegenstelling tot bovenvermelde kankers gaat melanoom uit van de pigmentcellen. Pigmentvlekken of moedervlekken die veranderen van kleur of vorm en die groter zijn dan zes millimeter kan je beter eens laten onderzoeken door een huidspecialist. Een vroegtijdige opsporing vergroot de kans op herstel.

2. Wordt lichtallergie ook veroorzaakt door de zon?

Lichtallergie of polymorfe lichteruptie (PLE) is een abnormale reactie van de huid op (zon)licht. Wie er last van heeft, kan best een echte sunblockcrème gebruiken en z'n huid beschermen met kleding. Als er dan toch letsels ontstaan, worden die behandeld met een cortisonezalf en/of antihistaminica. Meestal hebben mensen met een zonneallergie daar vooral aan het begin van de zomer last van en verbeteren de klachten naarmate de huid vaker blootgesteld wordt aan de zon.

3. Kan zonlicht bepaalde ziektes beïnvloeden?

Ja, en dat kan zowel positief als negatief zijn. Dermatologen gebruiken zelfs UV-stralen voor de behandeling van bepaalde huidziektes. Matige blootstelling aan zon heeft een gunstig effect op huidaandoeningen zoals Psoriasis of atopisch eczeem. Maar patiënten met bepaalde auto-immuunziekten zoals lupus of de stofwisselingsziekte porfyrie zijn overgevoelig voor de zon en zullen makkelijker verbranden.

4. Beschermt zonnebankbruin tegen de échte zon?

Zonnebanken bevatten vooral UVA en de bruinreactie onder invloed van UVA blijft minder lang. Wij zullen deze vorm van protectie zeker niet aanraden. Het is veel beter in het begin van je vakantie een hoge beschermingsfactor te gebruiken en de blootstelling van je huid aan de zon langzaam op te bouwen.

5. Ben je met een zonnecrème met hoge beschermingsfactor (+ 25) voldoende beschermd?

Je huidtype bepaalt welke beschermingsfactor je nodig hebt. Bleke huidtypes zijn zelfs met een factor 25 nog niet genoeg beschermd. Bovendien wordt die beschermingsfactor in een laboratorium bepaald en gebruiken ze bij deze Europese meetmethode erg grote hoeveelheden zonnecrème. Het is aangetoond dat mensen slechts 25 à 50 procent van die hoeveelheid gebruiken, dus kan je eigenlijk nooit die absolute bescherming bereiken. Bovendien laten mensen zich soms. bedriegen door de gevoelstemperatuur. Aan zee kan er een fris windje staan waardoor je de UV-stralen minder intens voelt, maar ze zijn er natuurlijk wel! Wees dus altijd voorzichtig. Zeker in het begin van de vakantie moet je langzaam opbouwen, een hoge beschermingsfactor gebruiken en op de heetste uren van de dag kan je beter uit de zon blijven.

6. Kunnen medicijnen de invloed van zon op je huid beïnvloeden?

Sommige medicijnen kunnen je huid gevoeliger maken voor verbranding. Het gaat om bepaalde antibiotica, acnemiddelen, hartmedicatie... Deze mensen zullen hun huid meer moeten beschermen dan anderen.

7. Er zijn pillen op de markt die je huid minder gevoelig zouden maken voor de negatieve effecten van zonlicht. Hoe betrouwbaar zijn ze?

Dit zijn de zogenaamde antioxidantia. Dit zijn stoffen zoals lycopeen, betacaroteen, resveratrol, groene thee... Het is aangetoond dat men na acht weken dagelijkse inname van deze middeltjes minder snel verbrandt in de zon. Maar ook hier geldt: dit mag geen vals gevoel van veiligheid geven, waardoor je langer in de zon gaat. Bovendien is ook aangetoond dat te hoge dosissen van deze middelen zelfs eerder negatieve gezondheidsgevolgen kunnen hebben. Daarom is een combinatiepreparaat van antioxidanten aan te raden; daarin zijn alle antioxidanten in een matige dosis aanwezig.

8. Kan cosmetica schadelijk zijn in combinatie met de zon?

Bepaalde parfums of deodorants kunnen onder invloed van de zon leiden tot melasma; dat is een bruine vlek die tijdens de winter grotendeels vervaagt maar bij de minste zon weer heviger verkleurt. Meestal gebeurt dat in het gelaat of in de hals. Het zijn vooral donkere huidtypes die het meest gevoelig zijn voor melasma.

9. Klopt het dat de combinatie zon met bepaalde planten gevaarlijk kan zijn?

Ja, sommige planten bevatten furocoumarinen in hun sap. Wanneer dit sap op de huid komt en er tegelijk zonexpositie is, geeft dit op die plaatsen extra zonverbranding. Dit noemen we een fytofotodermatitis. Beruchte planten zijn Umbelliferae (berenklauw, dille, kervel, peterselie...) en Rutaceae (citrusvruchten, bergamot...).

10. Wat zijn actinische keratosen?

Aktinische keratosen (AK's) zijn een beschadiging van de huid door langdurige blootstelling aan de zon. Het zijn rode, ruwe vlekjes op de huid die men beter kan voelen dan zien. Meestal komt het voor bij oudere mensen en op plaatsen die het meest blootgesteld worden aan de zon, zoals de hoofdhuid, handen, gelaat... Een AK is goedaardig maar kan op termijn wel ontaarden in spinocellulair carcinoom. Wanneer je zulke huidvlekjes vaststelt op je huid, kan je dus beter een dermatoloog raadplegen.

Goed Gevoel, juli 2011

• < Vorige
• Volgende >